İstanbul deprem hasar tahminleri (İBB 2020) Haritayı aç

Veriler ve kaynaklar

ZeminPuan'daki bütün sayılar İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin (İBB) yayımladığı verilerdir. Bu sayfa hangi veri setlerinin kullanıldığını, nasıl birleştirildiğini ve iki kaynağın ayrıştığı yerlerde hangi değerin seçildiğini anlatır. Zemin (Vs30) payları İBB'nin haritasından ZeminPuan tarafından okunmuştur; nasıl okunduğu aşağıda anlatılır. ZeminPuan İBB'nin resmî bir hizmeti değildir; veriler İBB'nin onayını taşımaz.

Kaynaklar

Açık veri dosyaları İBB Açık Veri Portalı'ndan indirildiği gibi saklanır.

Veri seti nasıl hazırlandı?

• Mahalle adı ve resmî mahalle kodu (UAVT) açık veriden gelir. İki açık veri seti bu kodla birleştirilir.
• Toplam bina, yapım yılı ve kat sayısı Mahalle Bazlı Bina Sayıları veri setinden (İBB 2017 bina envanteri) gelir. Hasar tahminleri bu envantere dayanır.
• Hasar, can kaybı, ağır yaralı, geçici barınma ve altyapı sayıları ilçe kitapçıklarındaki mahalle tablolarından okunur ve açık veriyle hücre hücre karşılaştırılır.
• İki kaynak 959 mahallenin 62 hücresinde ayrışıyor. Kural: açık verinin ilçe toplamı kitapçığın kendi TOPLAM satırını tutuyor, kitapçığın mahalle satırları tutmuyorsa açık veri alınır (İBB sonradan düzeltmiş); aksi hâlde kitapçıktaki tablo esas alınır.
• ZeminPuan bu sayılara kendi hesabını, notunu ya da sıralamasını eklemez. Tek türetilen değer, ağır ve çok ağır hasarlı bina sayılarının toplamı ve bunun toplam binaya oranıdır.

Sayıları okurken

• Senaryo. İBB'nin 2019'da hazırlayıp 2020'de ilçe kitapçıklarıyla yayımladığı analiz, Ana Marmara Fayı'nın kırılmamış bütün parçalarının aynı anda kırıldığı 7,5 büyüklüğünde bir deprem senaryosuna dayanır; kitapçıklar bunu en kötü durum senaryosu olarak da değerlendirir. Hesap yaklaşık 420 x 555 metrelik hücrelerde yapılıp mahallelere derlenmiştir; küçük ve az binalı mahallelerde belirsizlik daha büyüktür. Sonuçlar tek tek binaların deprem performansı hakkında bilgi vermez.
• Hasar sınıfları. Hasar sınıfları (hafif, orta, ağır, çok ağır) modelin hesapladığı beklenen hasar derecesidir; deprem sonrası yapılan hasar tespitiyle aynı şey değildir ve hangi binaların hasar göreceğini söylemez.
• Hasar sınıfı dışında kalan. Toplam binadan dört hasar sınıfı çıkınca kalan binalar: modelin bu senaryoda hasarsız öngördüğü binalar ile analiz dışı bırakılan özel yapılar. Bu, o binaların sağlam olduğu anlamına gelmez.
• Gece senaryosu. Can kaybı ve yaralı tahminleri, insanların çoğunun evde olduğu gece saatleri için hesaplanmıştır.
• Geçici barınma. Geçici barınma tahmini, çok ağır, ağır ve orta hasar görmesi beklenen konutlardaki hane sayısından hesaplanır.
• Bina envanteri. Bina sayıları İBB'nin 2017 envanterine göredir; sonraki yıkım ve yeni yapıları içermez.
• Kat sınıfları. Binalar 1-4 kat, 5-8 kat ve 9 kat ve üstü olarak üç sınıfta verilir. Açık veride bu sınıfın adı '5-9 kat arası'dır; İBB kitapçıklarında 5-8 kat olarak verilir ve sayılar aynıdır.
• Yapım yılı. İBB, 1980 öncesi binaları depreme dayanıklı tasarlanmamış, 1980-2000 arası binaları 1975, 2000 sonrası binaları 1998 yönetmeliğine göre tasarlanmış varsayar. Bir binanın hangi kurallara tabi olduğunu ruhsat tarihi belirler; İstanbul'da 2001'den itibaren yapı denetimi zorunludur.

Zemin (İBB Vs30 haritası)

Vs30, yerin üst 30 metresinde kayma dalgalarının ortalama hızıdır (m/s). Vs30 değeri küçüldükçe zemin yumuşar; yumuşak zemin sarsıntıyı büyütebilir. Zemin sert diye bina sağlam değildir. Mahalle sayfalarındaki zemin bilgisi, İBB ilçe kitapçıklarındaki (Haziran 2020) Vs30 haritasından (Şekil 4-1) gelir. Haritadaki değerler İBB'nin 2009 Avrupa ve Asya Yakası Mikrobölgeleme projelerine dayanır; kitapçıklar bunları 0,005 derecelik hücreler (yaklaşık 420 x 555 m) hâlinde, 10 aralıkla renklendirerek gösterir. İBB bu hücrelerin değerlerini tablo olarak yayımlamıyor; ZeminPuan değerleri kitapçıklardaki haritalardan okudu.

• Haritalar kitapçık PDF'lerinde kayıpsız görüntü olarak durur. Her piksel lejanttaki 10 renkten birine birebir eşlenir; lejant kutusu dışarıda bırakılır.
• Hücre kenarları, yani iki farklı rengin buluştuğu çizgiler bulunur. Haritanın ölçeği ve dönmesi bu kenarların aralığından, konumu hücre merkezlerinin 0,005 derecenin katlarına düşmesinden çıkarılır.
• Haritanın tam olarak hangi hücrelere denk geldiği, mahalle sınırlarıyla en iyi örtüşen kaydırma seçilerek bulunur. Ardından bütün kenarlar ızgara çizgilerine en küçük kareler yöntemiyle oturtulur.
• Her mahalle için, mahalle alanının haritada renkli görünen kısmında her Vs30 aralığının payı hesaplanır. Haritanın mahalle alanının yarısından azını kapsadığı 1 mahallede sayfada bu ayrıca belirtilir. Sınır çizgisi elimizde olmayan 1 mahalle için zemin bilgisi okunamadı.
• Doğrulama: ilçe sınırındaki hücreler komşu iki ilçenin kitapçığında da görünür ve iki kitapçıkta aynı aralıkta olmalıdır. Tek bir çelişki ya da ızgaraya oturmayan bir harita olursa okuma durur.

Doğrulama sayıları: 39 ilçe haritasından 23.257 hücre okundu. 89 komşu ilçe çiftinde iki kitapçıkta birden görünen 685 ortak hücre var; iki okumanın çeliştiği hücre sayısı 0. Kenarların oturtulan ızgara çizgilerinden sapmasının medyanı, haritaya göre 0,41 ile 13,56 m arasında.

İBB lejantında 250-300 m/s aralığı yok; 200-250 aralığından sonra 300-350 gelir. Aralıklar lejantta yazdığı gibi kullanılır. ZeminPuan bu aralıklardan zemin sınıfı çıkarmaz ve mahalle için tek bir Vs30 değeri vermez. Hücreler bina parselindeki zemini göstermez; binanın oturduğu zemini, binanın zemin etüdü raporu gösterir.

Vs30, yerin üst 30 metresinde kayma dalgalarının ortalama hızıdır. İBB'nin hasar tahminleri bu zemin bilgisini zaten hesaba katar; zemini ayrıca bir risk olarak eklemeyin. Vs30; sıvılaşma, heyelan ve derin zemin etkilerini göstermez. Harita genelleştirilmiştir; komşu hücreler arasında keskin geçişler olabilir. Binanın oturduğu zemini, binanın zemin etüdü raporu gösterir.

ZeminPuan bu değerleri İBB'nin haritasından okudu; okumadaki hata ZeminPuan'a aittir.

Lisans

Açık veri setleri İBB Açık Veri Lisansı ile yayımlanır. Lisans kullanıma, değiştirmeye ve yeniden yayımlamaya izin verir; kaynağa ve lisansa atıf ister. ZeminPuan İBB'nin resmî bir hizmeti değildir; veriler İBB'nin onayını taşımaz.

Atıf: Veri: İBB Açık Veri Portalı (Deprem Senaryosu Analiz Sonuçları, Mahalle Bazlı Bina Sayıları) ve İBB ilçe kitapçıkları, İBB Açık Veri Lisansı.

İki kaynağın ayrıştığı hücreler

62 hücrenin 60 tanesinde ilçe kitapçığındaki değer, 2 tanesinde İBB açık verisindeki değer kullanıldı. Ayrışmaların çoğu açık verideki satır kaymalarıdır.

"Kitapçık" sütunu, değerin İBB ilçe kitapçığının (PDF) mahalle tablosunda basıldığı hâlidir; "Açık veri" sütunu, aynı hücrenin İBB Açık Veri Portalı'ndaki dosyada yazan değeridir.

Adı değişen mahalleler

Kitapçıkta farklı yazılan 15 mahalle, açık verideki resmî adıyla gösterilir. Bunların 14 tanesinin sayfa adresi değişti; eski adresler yeni sayfaya kalıcı olarak yönlendirilir. Ayrıca kitapçıkta "BAŞAKŞEHIR" diye yazılan ilçe adı "Başakşehir" olarak gösterilir; ilçenin adresi değişmedi.

Çıkarılan satırlar

Kitapçıkta bulunup açık veride bulunmayan 12 satır (orman ve askerî bölge alanları) artık gösterilmiyor. Bu satırlardaki bütün değerler 0'dı. Eski sayfa adresleri ilgili ilçe sayfasına yönlendirilir.

Bu sayılar İBB'nin 7,5 büyüklüğündeki Marmara depremi senaryosu için yaptığı mahalle geneli tahminlerdir; tek bir binanın durumunu göstermez. Ruhsat ve iskân binanın yasal durumunu gösterir. Binanın depreme dayanıklılığı hakkında bilgiyi riskli yapı tespiti ya da yetkin bir inşaat mühendisinin yapacağı deprem performans değerlendirmesi verir.

Sık sorulan sorular

Sayılar neden İBB'nin kitapçığından ve açık verisinden birlikte alınıyor?

İki kaynak aynı çalışmanın iki yayınıdır ve neredeyse bütün hücrelerde aynı değeri verir. Ayrıştıkları 62 hücrede hangi değerin neden seçildiği bu sayfadaki tabloda yazılıdır. Seçim yalnızca İBB'nin kendi toplamlarına göre yapılır; ZeminPuan hiçbir değeri tahmin etmez ya da düzeltmez.

ZeminPuan İBB'nin bir hizmeti mi?

ZeminPuan İBB'nin resmî bir hizmeti değildir; veriler İBB'nin onayını taşımaz.